Máy đo độ rã — tên quốc tế: disintegration tester — là thiết bị kiểm nghiệm dược phẩm dùng để xác định thời gian tan rã (disintegration time) của viên nén và viên nang trong môi trường lỏng mô phỏng điều kiện đường tiêu hóa. Đây là phép thử bắt buộc trong kiểm nghiệm chất lượng dạng bào chế rắn theo USP <701> Disintegration, EP 2.9.1 và DĐVN V. Không nên nhầm lẫn với thử độ hòa tan (dissolution testing) — độ rã chỉ đánh giá sự vỡ rã cơ học, không đo giải phóng hoạt chất.
Phân Biệt Độ Rã (Disintegration) Và Độ Hòa Tan (Dissolution)
| Tiêu chí |
Độ Rã (Disintegration) |
Độ Hòa Tan (Dissolution) |
| Tiêu chuẩn |
USP <701>, EP 2.9.1 |
USP <711>, EP 2.9.3 |
| Định nghĩa |
Viên vỡ rã thành hạt nhỏ, không còn nhân cứng |
Hoạt chất giải phóng vào môi trường hòa tan |
| Đơn vị kết quả |
Thời gian (phút) |
% hoạt chất hòa tan theo thời gian |
| Thiết bị |
Disintegration tester |
Dissolution tester |
| Ý nghĩa |
Điều kiện cần thiết — viên rã trước khi hòa tan |
Điều kiện đủ — hoạt chất thực sự được giải phóng |
| Môi trường |
Nước cất hoặc HCl 0.1N ở 37°C |
Buffer pH, simulated GI media ở 37°C |
Lưu ý quan trọng: Viên rã nhanh không đồng nghĩa với dissolution tốt. Tuy nhiên, viên rã chậm hoặc không rã thường dẫn đến dissolution kém.
Tiêu Chuẩn Chấp Nhận Theo Từng Dạng Bào Chế
| Dạng bào chế |
Tiêu chuẩn |
Thời gian rã tối đa |
| Viên nén thông thường |
USP <701> / DĐVN V |
≤ 15 phút |
| Viên bao phim (film-coated) |
USP <701> |
≤ 30 phút |
| Viên bao đường (sugar-coated) |
USP <701> |
≤ 60 phút |
| Viên bao tan trong ruột (enteric-coated) |
USP <701> |
Không rã trong HCl 0.1N / 1 giờ; rã trong pH 6.8 buffer / ≤ 60 phút |
| Viên nang cứng (hard gelatin capsules) |
USP <701> |
≤ 15 phút |
| Viên nhai (chewable tablets) |
USP <701> |
Không áp dụng bắt buộc |
| Viên ngậm dưới lưỡi (sublingual) |
Dược điển riêng |
≤ 3 phút (nhanh) |
Nguyên Lý Hoạt Động Của Máy Đo Độ Rã
Máy đo độ rã hoạt động theo nguyên lý chuyển động lên xuống (reciprocating motion): giỏ inox 6 ống (theo USP) hoặc 2 giỏ 6 ống (hai môi trường song song) chứa viên thuốc được di chuyển lên xuống liên tục trong cốc môi trường nước ở 37°C ± 2°C, tần số 29–32 lần/phút (theo USP). Phép thử kết thúc khi không còn nhân cứng nào quan sát được — ghi lại thời gian (phút:giây).
Thương Hiệu Máy Đo Độ Rã Tại Thịnh Phát Lab
Copley Scientific (Anh Quốc) — Disintegration Tester DIT Series
Copley là thương hiệu số 1 tại Anh về thiết bị kiểm nghiệm dạng rắn dược phẩm. Dòng DIT tích hợp 2 trạm (2 stations) chạy song song, màn hình hiển thị thời gian từng trạm độc lập, điều khiển nhiệt độ chính xác ±0.5°C, tự động dừng và ghi lại thời gian khi viên rã hoàn toàn. Đáp ứng USP <701>, EP 2.9.1 và BP.
Model phổ biến tại Thịnh Phát Lab:
- Copley DIT — 2 stations × 6 ống, tự động ghi thời gian, phù hợp phòng QC GMP
- Copley DIT Plus — có hệ thống chiếu sáng cải thiện quan sát điểm rã
Erweka (Đức) — Disintegration Tester ZT Series
Erweka ZT là dòng máy đo độ rã từ Đức, nổi tiếng về độ bền cơ học và thiết kế dễ vệ sinh. Dòng ZT 320 và ZT 722 hỗ trợ kiểm tra đồng thời 2 dạng môi trường (ví dụ: pH 1.2 và pH 6.8 cho viên bao enteric), phù hợp kiểm tra viên enteric-coated theo quy trình 2 giai đoạn. Đáp ứng USP <701>, EP 2.9.1.
Model phổ biến:
- Erweka ZT 320 — 2 stations, thiết kế modular, dễ vệ sinh
- Erweka ZT 722 — 2 stations với hệ thống đổi môi trường tự động
Ứng Dụng Máy Đo Độ Rã Trong Kiểm Nghiệm Dược Phẩm
- Kiểm nghiệm viên nén thông thường — xác nhận ≤ 15 phút trước khi xuất lô
- Kiểm tra viên bao enteric (bao tan trong ruột) — 2 giai đoạn: HCl 0.1N (không rã) rồi pH 6.8 buffer (rã ≤ 60 phút)
- In-Process Control (IPC) sản xuất viên — theo dõi độ rã trong quá trình dập viên và bao để kịp thời điều chỉnh thông số
- Kiểm tra viên nang — đảm bảo vỏ nang gelatin hoặc HPMC rã đúng thời gian
- Nghiên cứu phát triển công thức (R&D) — đánh giá tác động của tá dược và lực dập đến độ rã
Dịch Vụ Tại Thịnh Phát Lab
- ✅ Tư vấn lựa chọn model phù hợp dạng bào chế và số lô kiểm nghiệm
- ✅ Tư vấn Validation IQ/OQ/PQ theo USP <701> và yêu cầu GMP
- ✅ Hiệu chuẩn định kỳ — nhiệt độ, tần số chuyển động (thông qua đối tác)
- ✅ Hỗ trợ viết SOP thử độ rã theo USP <701> / DĐVN V
- ✅ Bảo hành 1-2 năm chính hãng
Câu Hỏi Thường Gặp
Sự khác nhau giữa disintegration (độ rã) và dissolution (độ hòa tan) là gì?
Disintegration đo thời gian viên vỡ rã thành hạt nhỏ — thiết bị: disintegration tester, kết quả: phút, theo USP <701>. Dissolution đo % hoạt chất giải phóng vào môi trường hòa tan — thiết bị: dissolution tester, kết quả: % dissolved, theo USP <711>. Disintegration là điều kiện cần; dissolution là điều kiện đủ để đánh giá sinh khả dụng.
Kiểm tra viên bao enteric (bao tan trong ruột) theo USP <701> như thế nào?
Kiểm tra 2 giai đoạn: Giai đoạn 1 — ngâm trong HCl 0.1N (pH 1.2) ở 37°C trong 1 giờ, không viên nào được rã. Giai đoạn 2 — chuyển sang pH 6.8 phosphate buffer ở 37°C, tất cả viên phải rã trong ≤ 60 phút. Máy đo độ rã cần hỗ trợ thay đổi môi trường hoặc dùng 2 thiết bị riêng.
Máy đo độ rã cần hiệu chuẩn những thông số nào?
Ba thông số cần hiệu chuẩn theo USP <701>: (1) Nhiệt độ môi trường: 37°C ± 2°C — kiểm tra bằng nhiệt kế chuẩn; (2) Tần số chuyển động: 29–32 lần/phút — kiểm tra bằng tachometer; (3) Biên độ chuyển động: 55 ± 2mm — kiểm tra bằng thước đo cơ học. Hiệu chuẩn định kỳ 6–12 tháng/lần.
Copley DIT và Erweka ZT khác nhau điểm gì?
Copley DIT có ưu thế tự động ghi thời gian rã từng station, tích hợp tốt vào hệ thống QC phòng thí nghiệm. Erweka ZT nổi bật về độ bền cơ học và dễ vệ sinh — phù hợp môi trường sản xuất. Cả hai đều đáp ứng USP <701> và EP 2.9.1. Liên hệ TP.HCM: 0832 986 124 | Đà Nẵng: 0898 331 860 để tư vấn chi tiết.
🏢 VP tại Đà Nẵng: 55 Khương Hữu Dụng, Phường Hòa Xuân, TP. Đà Nẵng
📞 Hotline Đà Nẵng: 0898 331 860
📧 vpdn@thinhphatlab.com
🏢 VP tại TP.HCM: 11E1 Đường số 4, KDC Vĩnh Phú 1, KP. Phú Hội, P. Bình Hòa, TP.HCM
📞 Hotline TP.HCM: 0832 986 124
📧 info@thinhphatlab.com